تاریخ همواره صحنهای برای رقابت قدرتها و ایدئولوژیها بوده است. یکی از برجستهترین نمونهها، تلاش برای معرفی خزریها و شخصیتهای پیشاآدمی مانند ایلیا و الیاس به عنوان اسرائیلیهاست. این روایتها بیش از آنکه بر اساس اسناد تاریخی و شواهد علمی باشد، تابع اهداف سیاسی و ایدئولوژیک است و همچنان در گفتمانهای معاصر مورد بهرهبرداری قرار میگیرد.
بخش اول: مقدمه و اهمیت موضوع
اسرائیلیسازی خزریها و پیشاآدمیان، نمونهای از نحوه تداخل سیاست، قدرت و تاریخ است. بررسی این موضوع نه تنها به روشن شدن واقعیت تاریخی کمک میکند، بلکه به ما نشان میدهد چگونه روایتهای اسطورهای و سیاسی میتوانند در هویتسازی و مشروعیتبخشی به گروهها و دولتها به کار گرفته شوند.
بخش دوم: خزریها و فرهنگ استپی
۲.۱. خاستگاه و ویژگیهای اجتماعی
خزریها اقوام ترکتبار بودند که در شمال فلات ایران و پیرامون دریای خزر سکونت داشتند. ساختار اجتماعی آنها قبیلهای و نظامی بود و تعامل گسترده با فرهنگها و تمدنهای مختلف داشتند. طبقه حاکم خزرها در سدههای هشتم و نهم میلادی به یهودیت گروید، اما این گروش محدود به خاقان و اشراف بود و توده مردم همچنان به آیینهای سنتی، مسیحیت یا اسلام پایبند ماندند.
۲.۲. ویژگیهای اقتصادی و سیاسی
- کنترل مسیرهای تجاری بین شمال اروپا، بیزانس و جهان اسلام
- اقتصاد ترکیبی از کشاورزی، دامداری و تجارت
- قدرت حائل بین دو جهان مسیحی و اسلامی
- نقش نظامی و حفاظتی در منطقه قفقاز شمالی
بخش سوم: گروش سیاسی طبقه حاکم
گروش طبقه حاکم خزرها به یهودیت بیشتر یک تصمیم سیاسی و استراتژیک بود تا انتخاب اعتقادی خالص. این تصمیم به منظور:
- ایجاد هویتی مستقل در برابر فشار همسایگان مسیحی و مسلمان
- تقویت روابط تجاری با شبکههای یهودی اوراسیا
- تثبیت قدرت داخلی و ایجاد هویت ممتاز برای طبقه اشراف
توده مردم و قبایل تابع، همچنان دین و آیین سنتی خود را حفظ کردند و گروش به یهودیت تنها محدود به اشراف بود. این نکته، پایهای برای فهم انحرافات روایت سیاسی در قرنهای بعد شد.
بخش چهارم: فریب سیاسی و اسرائیلیسازی
۴.۱. ظهور روایتهای اسرائیلیسازی
در قرن نوزدهم و بیستم، برخی محققان و نویسندگان مدرن تلاش کردند خزریها و شخصیتهای پیشاآدمی مانند ایلیا و الیاس را به اسرائیلیها پیوند دهند. این روایتها عمدتاً در چارچوب پروژههای ملیگرایانه، گفتمان ضدصهیونیستی یا هویتسازی یهودی شکل گرفت.
۴.۲. انگیزههای سیاسی و ایدئولوژیک
- تحریف تاریخی: گروش اشراف خزرها به یهودیت به عنوان نشانهای از ارتباط مستقیم با قوم اسرائیل تفسیر شد.
- خلق روایت هویتی: ایده «سبط گمشده» خزری به عنوان ابزار داستانسرایی برای مشروعیتبخشی به هویت یهودی ارائه شد.
- استفاده ایدئولوژیک: این روایتها در گفتمانهای ضدصهیونیستی و یهودیستیزانه به کار رفت.
- نادیده گرفتن شواهد علمی: مطالعات ژنتیکی و تاریخی نشان میدهند که سهم خزریها در یهودیان اشکنازی محدود است.
۴.۳. پیامدهای فرهنگی و اجتماعی
- ایجاد برداشتهای نادرست درباره هویت خزریها و شخصیتهای پیشاآدمی
- بازتولید روایتهای اسطورهای برای اهداف سیاسی و تبلیغاتی
- تأثیر بر ادبیات، رسانه و گفتمان عمومی
- ابزار فکری برای گروههای ضدصهیونیست یا یهودیستیز
بخش پنجم: تحلیل انتقادی
واقعیت تاریخی با شواهد باستانشناسی و ژنتیکی نشان میدهد:
| موضوع | واقعیت تاریخی | روایت اسرائیلیسازی |
|---|---|---|
| خزریها | ترکتبار استپی، مستقل از قوم اسرائیل | نیاکان یهودیان اشکنازی |
| گروش سیاسی | تصمیم سیاسی طبقه حاکم، محدود به اشراف | نشانه ارتباط مستقیم با قوم اسرائیل |
| ایلیا و الیاس | شخصیتهای پیشاآدمی با ریشه فرهنگی-استپی | معرفی به عنوان اسرائیلی |
| جمعیت یهودیان اشکنازی | ریشه خاورمیانهای و اروپای جنوبی، سهم خزریها محدود | به طور عمده از خزریها |
بخش ششم: نمودار جریان تاریخی
نمودار جریان گروش سیاسی و پراکندگی خزریها:
- قرن هشتم و نهم: گروش اشراف به یهودیت
- قرن دهم: ادغام محدود با جامعه یهودی خاور قفقاز
- قرن دوازدهم و سیزدهم: فروپاشی خانات و پراکندگی
- قرن نوزدهم و بیستم: ظهور روایتهای اسرائیلیسازی
بخش هفتم: جمعبندی و نتیجهگیری
اسرائیلیسازی خزریها و شخصیتهای پیشاآدمی نمونهای از تداخل تاریخ، سیاست و ایدئولوژی است. واقعیت تاریخی نشان میدهد که:
- خزریها و شخصیتهای پیشاآدمی مستقل از قوم اسرائیل بودند.
- گروش سیاسی طبقه حاکم محدود و استراتژیک بود.
- سهم خزریها در یهودیان اشکنازی بسیار محدود است.
- روایتهای اسرائیلیسازی بیشتر اهداف سیاسی، ایدئولوژیک و تبلیغاتی داشتهاند.
- تحلیل انتقادی و پژوهش علمی ضروری است تا واقعیت تاریخی از روایتهای تحریفشده تفکیک شود.